شهر بزرگ تهران از حدود دو قرن پیش پایتخت ایران بوده است و به سبب نقش و موقعیت اداری و جغرافیای برجسته اش اولین مولد برق در تهران به قدرت تقریبی ٣ کیلو وات حدود ١٥ سال پیش در سال ١٢٦٤ هجری شمسی درست ٣ سال بعد از مؤسسه برق تجاری توماس ادیسون که برای تأمین روشنایی بخشی یکی از خیابانهای شهر نیویورک ایجاد شده بود، به منظور تأمین روشنایی بخشی از کاخ سلطنتی ناصیرالدین شاه قاجار، برای نخستین بار در این شهر مورد بهره برداری قرار گرفت.
١٩سال بعد در سال ١٢٨٣ هجر شمسی امتیاز تأسیس کارخانه برق در تهران به یکی از تجار خوش نام آن زمان مرحوم حاج حسین امین الضرب واگذار گردید. این کارخانه در سال ١٢٨٥ درست ٦ ماه بعد از صدور فرمان مشروطیت با یک ماشین بخار پیستونی با ٣ دیگ بخار که سوخت آن زغال سنگ بود با مولدی به قدرت ٤٠٠ کیلو وات ساخت کارخانه آ.ا.گ. از کشور آلمان با ولتاژ٣٨٠/٢٢٠ ولت آماده بهره برداری و پذیرش مشترکان شد. محل این کارخانه در خیابان چراغ برق تهران (امیر کبیر کنونی) قرار داشت که فقط برای تأمین روشنائی شبها بین ٥ تا ٧ ساعت کار میکرد. ماشین بخار دیگری با مولدی به قدرت ١٠٠ کیلو وات بعدها به آن اضافه شد. از اوایل سالهای ١٣٠٠ به بعد دو دستگاه نیم دیزل به قدرت ٥٠ اسب بخار ساخت کارخانه (انگو بلژیک کمپانی) در همان محل نصب گردیده و به ظرفیت کارخانه امین الضرب افزوده شد.
در این سالها به تدریج با آگاهی و علاقمند شدن بخش خصوصی به مزایای برق، رفته رفته شرکتهای خصوصی برای تولید، توزیع و فروش برق ایحاد شد. در همین دوران برخی از کارخانه های صنعتی جدیدالتأسیس هم دارای مولد برق اختصاصی شدند. در سال ١٣١٠ برای نخستین بار، شبانه روزی کردن برق در تهران در میان دولتمردان آن زمان مطرح گردیده و اقدامات اولیه برای تحقق آن صورت گرفت تا آنکه بعد از گذشت ٦ سال بلاخره در تاریخ ٢٥/٦/١٣١٦ یک نیروگاه بخاری ساخت کارخانه اشکودا از کشور چکسلواکی با ٤ واحد ١٦٠٠ مگاواتی جمعاً به قدرت ٦٤٠٠ کیلو وات در محل کنونی شرکت برق منطقه ای تهران واقع در میدان شهدا نصب گردیده و زیر نظر شهرداری تهران بهره برداری از آن آغاز گرید.
|
در فاصله سالهای١٣٢٠-١٣١٨ به ویژه از اردیبهشت ماه سال ١٣١٩ که رادیو تهران شروع به کار کرد، استفاده از برق مخصوصاً برای شنیدن اخبار جنگ از رادیو با استقبال مردم روبرو گشت و به ناچار برای جبران کمبود نیرو از برق اضافی کارخانه های سیلو، سیمان تهران و پادگان سلطنت آباد کمک گرفته شد. بر اساس آمارهای موجود میزان تولید برق زا ٥/١٠ میلیون کیلو وات ساعت در ساعت ١٣١٧ به٥/١٥ میلیون کیلو وات ساعت در سال ١٣١٨ رسیده بود که با منظور کردن ٥/١ میلیون کیلو وات ساعت تولید برق کارخانه حاج امین الضرب جمع تولید برق در آن سال به ١٧ میلیون کیلو وات ساعت رسید. جمعیت تهران در آن سال ٤٥٠٠٠ نفر بود که بدین ترتیب میزان تولید سرانه برق سالانه به حدود ٣٨ کیلو وات ساعت رسیده بود.
در سالهای قبل از سال ١٣١٥ مسئولیت تهبه، نصب، تعمیر و نگهداری تأسیسات مربوط به روشنائی خیابانها به عهدده واحدی به نام (اداره روشنایی) که در شهرداری تهران ایجاد شده بود قرار داشت. ولی واحد مستقلی که عهده دار برنامه برای تأمین برق مورد نیاز مردم و توسعه تأسیسات برق در آینده باشد وجود نداشت. با افزایش تقاضای روزافزون برق و رشد تدریجی مصرف، ایجاد یک مؤسسه مستقل که عهده دار این وظیفه باشد احساس گردید و به همین خاطر در ٢٥ مهرماه سال ١٣١٥ یک مؤسسه مستقل به نام (مؤسسه برق تهران) زیر نظر شهرداری به وجود آمد. این مؤسسه در واقع با اهداف و شرح وظایف گسترده جایگزین اداره روشنایی شهرداری شد.
به علت افزایش تقاضا، کمبود برق در تهران روز به روز بیشتر احساس می شد اما در طی سالهای جنگ جهانی دوم به سبب اشغال ایران از سوی متفقین و آشفتگی اوضاع سیاسی داخلی و عدم امکان ساخت تجهیزات نیروگاهی در داخل کشور مشکلات حمل قطعات نیروگاهها از خارج کشور، امیدی به نصب نیروگاههای جدید وجود نداشت تا آنکه پس از پایان جنگ و پیش از خروج متفقین از ایران ٤ دستگاه مولد ٢٠٠٠ کیلو واتی جمعاً به ظرفیت ٨٠٠٠ کیلو وات ساخت کارخانه (وستینگهاوس) از ارتش آمریکا خریداری گردیده و در ضلع شمالی مولدهای اشکودا نصب شد و بهره برداری از آنها در مهرماه سال ١٣٢٧ آغاز گردید. احداث این نیروگاهها و حتی استفاده از برق مازاد کارخانه های دولتی از جمله سیمان، سیلو، دخانیات، سلطنت آباد و راه آهن نیز تکافوی پاسخگویی به نیازهای برق تهران را نمی کرد. چنان که در زمستان سال ١٣٢٨ کمبود نیروی برق در تهران به طور کامل محسوس شد و به همین خاطر پس از مطالعات و بررسیهای به عمل آمده مسؤولان ذیربط در طی سالهای ١٣٣٢ و ١٣٣٣ اقدام به خرید ٣ دستگاه مولد دیزلی هر یک به قدرت ١٣٠٠ کیلو وات و در مجموع به قدرت ٣٩٠٠ کیلو وات، از کارخانه (نردبرگ) آمریکا نمودند. این مولدها هم در ضلع شمال غربی مولدهای اشکودا نصب شده و در طی سالهای ١٣٣٤ و ١٣٣٥ مورد بهبره برداری قرار گرفتند. |